Restoran Yemek Maliyeti Nasıl Hesaplanır?

Yemek maliyeti (food cost oranı), bir tabağın malzeme maliyetinin KDV'siz satış fiyatına oranıdır; yani malzeme payı. Hesabı şöyle: tabağa giren malzemelerin tutarını KDV'siz fiyata bölüp 100'le çarparsın. KDV'siz 120 liraya sattığın bir tabağın malzemesi 42,40 liraysa oran yüzde 35,3'tür. Geri kalan 77,60 lirayla kira, maaş ve enerji ödenir; kâr da oradan çıkar.
Son güncelleme: 26 Ekim 2026
Formül
Food cost oranı (%) = Tabağın malzeme maliyeti ÷ KDV'siz satış fiyatı × 100
İki şeye dikkat et:
- İki taraf da KDV'siz. Menüde KDV dahil fiyat yazıyorsa önce KDV'yi düş. Lokantada yemek hizmetinde KDV oranı yüzde 10, alkollü içecekte yüzde 20 (Resmî Gazete, 27 Nisan 2024). KDV dahil 132 liralık tabağın KDV'siz fiyatı 132 ÷ 1,10 = 120 liradır. Faturadaki malzeme fiyatlarını da KDV'siz al.
- Maliyet, son faturadaki fiyatla. Geçen ayın fiyatıyla hesaplarsan geçen ayın oranını bulursun.
KDV dahil fiyata bölersen aynı tabak yüzde 32,1 çıkar ve yaklaşık 3 puan olduğundan iyi görünür. Bu hataya sık düşülür.
Adım adım: örnek bir tabak
Aşağıdaki rakamlar örnektir, piyasa fiyatı değildir. Kendi faturandaki fiyatları koy.
Örnek: fırında tavuk, 1 porsiyon (KDV'siz satış fiyatı 120 TL)
| Malzeme | Alış miktarı | Alış fiyatı (KDV'siz, örnek) | Maliyet |
|---|---|---|---|
| Tavuk but (kemikli) | 240 g | 130 TL/kg | 31,20 TL |
| Patates (tabağa 150 g soyulmuş girer) | 187,5 g | 40 TL/kg | 7,50 TL |
| Zeytinyağı | 15 ml | 80 TL/lt | 1,20 TL |
| Kekik ve baharat | 3 g | 200 TL/kg | 0,60 TL |
| Sarımsak | 10 g | 65 TL/kg | 0,65 TL |
| Limon | ¼ adet | 5 TL/adet | 1,25 TL |
| Toplam | 42,40 TL |
1. Tarifi gramıyla yaz. Aşçıdan aşçıya değişen porsiyonla hesap tutmaz. En çok satan beş tabağınla başla.
2. Her malzemenin son alış fiyatını yaz. Faturadaki KDV'siz birim fiyatı kullan; koli ya da kasa fiyatını kiloya, adede çevir.
3. Fireyi ekle. Fire, temizlerken giden kısımdır: kabuk, kemik, kılçık. Oranı kendi mutfağında ölç: bir kilo patatesi soy, kalanı tart. 800 gram kalıyorsa verim yüzde 80, fire yüzde 20'dir. Tabağa 150 gram soyulmuş patates giriyorsa almak zorunda olduğun miktar 150 ÷ 0,80 = 187,5 gramdır. Fireyi atlasaydın patatesi 6,00 TL yazardın, 1,50 TL eksik. Yüzde 20 fire için maliyeti 1,20 ile çarpmak da eksik bırakır (180 g); verime bölünür.
Kemikli tavukta kemik payı alış gramına zaten dahildir. Tarifi alış gramıyla yazdığın için (240 g kemikli but) ayrıca fire eklemezsin. Kemiksiz et gramıyla yazarsan o zaman verime bölersin.
4. Pişirme kaybını sabitle. Tarifi pişmiş gramla yazarsan (menüde "200 g pişmiş") pişirme kaybını da verime kat. Ham gramla yazdıysan gerek yok. Hangisini seçersen seç, her tabakta aynısını kullan.
5. Yanında giden her şeyi say. Pilav, salata, ekmek, sos, limon; paket servisse ambalaj da. Enerji, kira ve işçilik food cost'a girmez, ayrı hesaplanır.
6. Topla ve böl. 42,40 ÷ 120 × 100 = %35,3.
Food cost oranı kaç olmalı?
Herkese uyan tek rakam yok. Ne pişirdiğin, porsiyonun ve neyi kaça sattığın oranı değiştirir. Yayımlanmış iki rakam var:
| Kim söylüyor | Ne diyor | Tarih |
|---|---|---|
| TURYİD Başkanı Kaya Demirer (Ekometre'deki zirve haberi) | 100 liralık gelirin 25-35 lirası hammaddeye gidiyor | 23 Mayıs 2024 |
| Square, ABD (NRA ve Deloitte raporuna atıfla) | Tam servis restoranlar her doların yaklaşık yüzde 32'sini yiyecek ve içeceğe harcıyor | 19 Aralık 2025 |
İki rakam da resmî bir Türkiye ortalaması değil: biri bir dernek başkanının konuşmasından, öbürü ABD'deki bir rehberden. Bu yüzden dışarıdaki rakamı hedef yapma. Kendi menünün ortalamasını çıkar, oranı en yüksek tabaklardan başla.
Gizli maliyetler
Şunlar hesaba girmezse oran kâğıtta olduğundan iyi görünür:
1. Bozulan malzeme. Kullanılmadan çöpe giden mal, hiçbir tabağın maliyetinde görünmez ama ödediğin paradır.
2. Standart dışı porsiyon. 300 gram yerine 330 gram koyarsan o malzemenin maliyeti yüzde 10 artar.
3. Personel yemeği ve kayda girmeyen çıkış. Sisteme girmeyen her çıkış, tarifte görünen oranla gerçek oran arasındaki farkı büyütür.
4. Fiyat değişimi. Menüdeki fiyat yerinde durur, faturadaki fiyat değişir. Oran kendiliğinden kayar. Büyük bir zamdan sonra ve en az ayda bir yeniden hesapla.
Menü fiyatı
Hedef oranına göre KDV'siz satış fiyatını şöyle bulursun:
KDV'siz satış fiyatı = Malzeme maliyeti ÷ Hedef food cost oranı
Hedef yüzde 33, malzeme maliyeti 45 lira ise: 45 ÷ 0,33 = 136,36 lira KDV'siz. Yüzde 10 KDV ile menü fiyatı 136,36 × 1,10 = 150 lira olur. Fiyata sen karar verirsin; oran sana alt sınırı gösterir.
Menü mühendisliği: oran değil, tabak başına kalan
Menü mühendisliğini 1982'de Kasavana ve Smith yayımladı. Menüdeki her tabağı iki ölçüyle sınıflar: ne kadar satıldığı ve tabak başına ne bıraktığı.
- Satış adedi: Bir dönemde her tabaktan kaç porsiyon sattığın. En az bir ay al; bir haftalık satış bayram, maç ya da hava yüzünden yanıltır. Bu rakam kasa raporundan gelir.
- Tabak başına kalan: KDV'siz satış fiyatından malzeme maliyetini düşünce elinde kalan para. Yüzdeye değil, liraya bakılır.
İkinci ölçü food cost oranı değildir. Örnek: A tabağı KDV'siz 250 liraya satılıyor, malzemesi 80 lira (yüzde 32); tabak başına 170 lira kalıyor. B tabağı 600 liraya satılıyor, malzemesi 300 lira (yüzde 50); tabak başına 300 lira kalıyor. Oran A'da daha iyi, ama kasaya giren B'den. Menü mühendisliği bu yüzden orana değil, kalan liraya bakar.
| Grup | Satış | Bıraktığı | Ne yaparsın |
|---|---|---|---|
| Yıldız | Yüksek | Yüksek | Dokunma. Tarifini ve porsiyonunu sabit tut, menüde göz önünde kalsın. |
| İş atı | Yüksek | Düşük | Malzeme maliyetini düşür (porsiyon, garnitür, tedarikçi) ya da fiyatı küçük adımlarla artır. |
| Bilmece | Düşük | Yüksek | Menüde yerini değiştir, garsona önerdir, adını ve anlatımını düzelt. |
| Köpek | Düşük | Düşük | Menüden çıkar ya da yeniden kur. Müdavimin tabağıysa tut, ama bilerek tut. |
Karşılaştırmayı aynı grup içinde yap: ana yemekler kendi arasında, çorbalar kendi arasında. Çorbayı kuzu tandırla aynı tabloya koyarsan çorba, ucuz olduğu için hep "az bırakan" tarafa düşer.
Gurmion'da bu hesap
Gurmion bu hesabı senin faturandaki fiyatla tutar. Tabağının adını yazarsın; malzemelerini ve tahmini maliyetini çıkarır. Faturanın fotoğrafını çekersin; kalemler ve fiyatlar okunur, stoğa işlenir, tabağın maliyeti ve malzeme payı aldığın fiyatla kesinleşir. Yeni fatura geldikçe güncellenir; zam yapan tedarikçiyi sen sormadan söyler.
Satış fiyatını sen girersin. Gurmion kasa programına bağlanmaz, satışlarını okumaz ve ay sonu kârını hesaplamaz: her tabağın maliyetini senin fiyatının yanında tutar, tabak başına ne kaldığını gösterir. Menü mühendisliğinde satış adedini kasa raporundan sen alırsın; dört gruba ayırmayı da sen yaparsın.
Sık sorulanlar
Food cost hesabı ne sıklıkla yapılmalı? Tabak oranını her yeni faturada ya da en az ayda bir. Büyük bir zamdan sonra beklemeden.
İşçilik food cost'a dahil mi? Hayır. Food cost yalnız malzemeyi kapsar. İşçilik, kira ve enerji ayrı hesaplanır; kâr, bunlar da düşüldükten sonra kalan paradır.
KDV dahil fiyatla mı, KDV'siz fiyatla mı hesaplamalıyım? KDV'siz. Menü fiyatını ve faturadaki malzeme fiyatlarını KDV'siz al; yoksa oran olduğundan iyi görünür.
Küçük bir kafe için gerekli mi? Tabak sayın azsa hesap kısa sürer. En çok satan beş tabakla başla.
Standart tarifim yoksa nasıl başlarım? En çok satan beş tabağınla başla: her biri için malzeme listesini ve gramajı yaz. Gurmion'da tabağının adını yazarsın; malzemelerini ve tahmini maliyetini çıkarır.
Denemek
- Kayıt olmadan: Porsiyon maliyeti hesaplayıcı tarayıcında hesaplar, e-posta istemez. Kendi tabağınla misafir olarak da deneyebilirsin; kayıt ve kart istemez.
- Ücretsiz deneme: 14 gün ve 3.000 Mutfak Puanı (MP), hangisi önce dolarsa. Kart istenmez, taahhüt yok; takıldığın yerde WhatsApp'tan yazarsın. Ücretsiz dene
Kaynaklar
- KDV Genel Uygulama Tebliğinde Değişiklik (Seri No: 51), Resmî Gazete, 27 Nisan 2024
- Ekometre, "Gastro Ekonomi Zirvesi, ekonomi ve sanatı buluşturdu", 23 Mayıs 2024
- Square, food cost yüzdesi rehberi (İngilizce), 19 Aralık 2025
- Kasavana, M. L. ve Smith, D. I. (1982). Menu Engineering: A Practical Guide to Menu Analysis. Hospitality Publications. Kitap kaydı